Azərbaycanda 2026-cı ilin üçüncü rübündə məişət avadanlıqlarının alınması, yaşayış sahəsinin təmiri və digər istehlak kreditləri üzrə orta faiz dərəcələri azalıb. Kredit kartları və avtomobil kreditləri üzrə faizlər isə əvvəlki rübün səviyyəsində qalıb.
Sentyabrın 30-na milli valyutada kredit kartı vasitəsilə verilən kreditlərin orta faiz dərəcəsi 27%, məişət avadanlıqlarının alınması üçün kreditlərin 25%, yaşayış sahəsinin təmiri kreditlərinin 17%, avtomobil kreditlərinin 14%, digər istehlak kreditlərinin isə 20% təşkil edib.
İyunun sonu ilə müqayisədə məişət avadanlıqları kreditləri üzrə orta faiz dərəcəsi 26%-dən 25%-ə, təmir kreditləri üzrə 18%-dən 17%-ə, digər istehlak kreditləri üzrə isə 21%-dən 20%-ə enib. Beləliklə, bu üç istiqamətin hər birində rüblük azalma 1 faiz bəndi olub. Kart kreditlərinin orta faizi 27%, avtomobil kreditlərininki isə 14% səviyyəsində dəyişməyib.
İlin əvvəli ilə müqayisədə ən böyük azalma digər istehlak kreditlərində qeydə alınıb. Bu kreditlər üzrə orta faiz dərəcəsi 2025-ci ilin sonundakı 22%-dən 20%-ə düşərək 2 faiz bəndi azalıb. Məişət avadanlıqları və təmir kreditləri üzrə faizlər də hər biri 1 faiz bəndi aşağı düşüb. Əksinə, kart kreditləri üzrə göstərici 26%-dən 27%-ə, avtomobil kreditləri üzrə isə 13%-dən 14%-ə yüksəlib.
İllik müqayisədə kart kreditləri üzrə bahalaşma daha nəzərəçarpandır. Ötən ilin sentyabrının sonunda 25% olan orta faiz dərəcəsi bir ildə 2 faiz bəndi artaraq 27%-ə çatıb. Avtomobil kreditləri üzrə faiz də 13%-dən 14%-ə yüksəlib. Eyni dövrdə məişət avadanlıqları kreditləri üzrə göstərici 26%-dən 25%-ə, digər istehlak kreditləri üzrə isə 21%-dən 20%-ə enib. Təmir kreditlərinin orta faizi illik müqayisədə dəyişməyərək 17% qalıb. Məlumatlar yaşayış sahəsinin alınması və tikintisi üçün verilən kreditləri əhatə etmir.
Xatırladaq ki, Mərkəzi Bank son bir ildə uçot dərəcəsini aşağı salıb. 2025-ci ilin oktyabrında 7% olan uçot dərəcəsi dekabrda 6,75%-ə, 2026-cı ilin fevralında isə 6,5%-ə endirilib. Dekabr qərarında faktiki və proqnozlaşdırılan inflyasiyanın 4±2%-lik hədəf intervalına uyğunluğu, makroiqtisadi meyillər və pul siyasətinin real sektora ötürülməsi əsas götürülüb. Sentyabrın 23-də uçot dərəcəsi 6,5% səviyyəsində saxlanılıb.
YENİ QAYDA GƏLİR…
Mərkəzi Bankın oktyabrda açıqladığı dəyişikliklər bankların kredit verərkən müştərinin gəlirini və borcu qaytarmaq imkanını daha dəqiq qiymətləndirməsinə yönəlib. Yeniliklər gəlirin müəyyənləşdirilməsi, zaminlərin borc yükü və bankların mümkün kredit itkilərinə qarşı yaratdığı ehtiyatlarla bağlıdır.
Yeni tələbə əsasən, müştərinin gəlirini əməkhaqqı arayışı, pensiya və digər gəlirləri təsdiqləyən sənədlər, yaxud dövlət informasiya sistemləri vasitəsilə müəyyənləşdirmək mümkündürsə, bank həmin məlumatları əsas götürməlidir. Belə hallarda “davranış modeli” ilə hesablanan təxmini gəlirdən istifadə edilməsinə icazə verilməyəcək. Bu model müştəri barədə məlumatlar əsasında onun gəlirini proqnozlaşdırmaq üçün istifadə olunan üsuldur.
İstehlak kreditlərinə zamin duran şəxslər üçün də konkret hədd müəyyənləşdirilib: zaminin qaydalara uyğun hesablanan aylıq borc yükü onun xalis aylıq gəlirinin 70%-ni keçməməlidir. Hesablamada şəxsin öz kreditləri ilə yanaşı, zamin olduğu kreditlər üzrə öhdəlikləri də nəzərə alınır. Bu tələb qüvvəyə mindikdən sonra yaranan kredit öhdəliklərinə tətbiq olunacaq.
Dəyişikliklər davranış modelləri əsasında verilən kreditlər üzrə ehtiyatların yaradılması qaydalarını da əhatə edir. Ehtiyat bankın kreditin geri qaytarılmaması nəticəsində yarana biləcək zərəri qarşılamaq üçün ayırdığı vəsaitdir. Mərkəzi Bankın açıqlamasına görə, yeniliklər 2026-cı il noyabrın 9-dan qüvvəyə minəcək.
Bundan əvvəl, iyunda açıqlanan və oktyabrın 1-dən qüvvəyə minən dəyişikliklərlə vətəndaşlara məsafədən istehlak krediti götürülməsinə könüllü qadağa qoymaq imkanı yaradılıb. Məsafədən rəsmiləşdirilən istehlak kreditləri üçün məbləğdən asılı olaraq 2 və ya 24 saatlıq gözləmə müddəti də tətbiq edilib. Mərkəzi Bank bu tədbirləri istehlakçıların təhlükəsizliyinin qorunması və kredit risklərinin daha məsuliyyətli idarə olunması ilə əsaslandırıb.
Mənbə: banker.az
